W. Reymont Biografia

Władysław Stanisław Reymont

“Sam był istotnie autentyczną, niepisaną księgą swego własnego życia”
[3, s. 8]

Władysław Stanisław Reymont (ur. 7.05.1867 – 5.12.1925 r.)

Wladyslaw Reymont

 

“Nazywał się Rejment. Na chrzcie dano mu imiona Stanisław Władysław” [1, s. 5] – tak zaczyna się biografia Polskiego Noblisty autorstwa Barbary Kocówny. Późniejszy autor “Chłopów”, powieści, za którą w 1925 r. otrzymał Literacką Nagrodę Nobla, przyszedł na świat w Kobielach Wielkich koło Radomska jako szóste z dziewięciorga dzieci w rodzinie Antoniny z Kupczyńskich i Józefa Rejmenta. Jego ojciec był człowiekiem światłym i oczytanym; bardzo chciał aby dzieci zdobyły dobre wykształcenie. Sam piastował stanowisko organisty w Tuszynie koło Łodzi, gdzie przenieśli się z całą rodziną w rok po narodzinach Stanisława. Tam też przyszły Noblista uczęszczał do jednoklasowej szkoły początkowej. Brał też udział w lekcjach gry na fortepianie prowadzonych przez jego ojca, który miał nadzieję, że mały wtedy Staś pójdzie w jego ślady i zostanie organistą. Ten jednak wybrał inną drogę. Już od najmłodszych lat pasjonowało go malarstwo. Jak zaznacza B. Końcówna, “(…) wszystkie swoje zeszyty, marginesy własnych książek i nawet marginesy gazet, które przechodzą przez jego ręce, zdobi mnóstwem jaskrawo malowanych rysunków” [1, s. 13]. Miejscowy proboszcz, a zarazem wuj chłopca ze strony matki, widząc jego ponadprzeciętne zdolności kreślarskie i humanistyczne, postanowił nauczyć go łaciny i przygotować  do egzaminów wstępnych do gimnazjum w Łodzi.

Chociaż samych egzaminów W. S. Reymont nie zdał, jednak czas który spędził z wujem był dla niego okresem odkrywania miłości do literatury, którą czytywał korzystając z bogatej biblioteki plebańskiej. Zamiłowanie do książek i przydomek “literata”, który W. S. Reymont dzięki niemu otrzymał, nie szło jednak w parze z osiągnięciami szkolnymi. Rodzice byli więc zmuszeni zrezygnować z wysokich ambicji edukacyjnych w stosunku do syna Stanisława i zdecydowali się posłać go do szkoły krawieckiej. Wydawało się, że przyniesie to pewną pracę i zapewni stabilizację finansową, jako że najstarsza córka państwa Reymontów wyszła za mąż za Konstantego Jakimowicza, właściciela zakładu krawiecko-kuśnierskiego w Warszawie. Stanisław ukończył Warszawską Szkołę Niedzielno-Rzemieślniczą, w latach 1880-1884 uczył się zawodu krawieckiego i w konsekwencji, bez żadnych protekcji,  na podstawie “doskonale uszytego fraku” [2], został czeladnikiem. W. S. Reymont bardzo dużo podróżował po Polsce i nie tylko. Był aktorem w wędrownych grupach teatralnych i w teatrze amatorskim w Skierniewicach. Sam również bardzo lubił oglądać spektakle. Ukończenie szkoły zbiegło się w czasie z jego pierwszymi próbami pisarskimi, które miały nigdy nie ujrzeć światła dziennego (np. wiersze Przeznaczenie, Krawcem chciałbym zostać, Do Mickiewicza, opowiadanie Józiek i inne).

 

W latach 1888-93 r. W. S. Reymont pracował na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej m. in. na stacjach w Rogowie i Lipcach, gdzie toczy się akcja później wydanych Chłopów. W 1990 r. uległ poważnemu wypadkowi kolejowemu, za który zostało mu wypłacone wysokie odszkodowanie. To pozwoliło uzyskać stabilizację finansową, wrócić do Warszawy i poświęcić się pracy literackiej. Zanim jednak to nastąpiło, W. S. Reymont przez jakiś czas nosił się z myślą wstąpienia do klasztoru jasnogórskich paulinów. Pomysł ten jednak porzucił, gdy poznał warunki wstąpienia do nowicjatu.

W Warszawie  współpracował m. in. z dwutygodnikiem “Myśl” i “Głos”, a później z “Wędrowcem”, “Niwą” i “Gazetą Polską”. Zaczął się już wtedy posługiwać nazwiskiem Reymont, rezygnując ze spolszczonej wersji “Rejmont”. Spotkało się to z dużym niezadowoleniem jego ojca, jednak stosunki między oboma panami od zawsze były dosyć chłodne. W tym okresie późniejszy Noblista nawiązał kontakty ze światem literackim, a także zaręczył się z Heleną Chybińską i następnie związał z Aurelią z Szacsznajdrów, pozostającą wtedy jeszcze w separacji ze swoim mężem (1869).

  1. S. Reymont wiele podróżował. W Paryżu poznał przedstawicieli literatury młodopolskiej: Zenona Przesmyckiego, Stanisława Przybyszewskiego i Lucjana Rydla. Przynależał do Koła Polskiego Literacko-Artystycznego, Narodowej Demokracji. Bywał również w Londynie i Szwajcarii. Czas podróży był dla niego niezwykle płodny literacko, został jednak przerwany przez katastrofę kolejową, w której W. S. Reymont uległ poważnym obrażeniom i z których wyszedł z uporczywą nerwicą pourazową. 15 lipca 1902 r. ożenił się z Aurelią Szabłowską, której udało się uzyskać stwierdzenie nieważności wcześniejszego małżeństwa.

Od 1902 r. Noblista w odcinkach publikował na łamach “Tygodnika Ilustrowanego” wcześniej zniszczoną i później na nowo napisaną powieść Chłopi (pierwszą wersję pisarz zniszczył samodzielnie, gdyż według niego nie oddawała ona w pełni tego, co chciał przekazać). “Jako człowiek – dał w nich wyraz swej głębokiej mądrości życiowej (…) Jako pisarz – osiągnął Reymont w Chłopach swój najwyższy poziom. Kompozycja, styl, obrazowość, śmiałość pomysłów, oryginalność ujęcia, żywość języka prześcigały się o lepsze. Stała i czujna kontrola autora, nadzwyczajne jego skupienie wytężona praca doprowadziły do niezwykłej harmonii, do świetności obrazu, wykończonego w najdrobniejszych szczegółach” [1, s. 149-150]. Chłopi dla W. S. Reymonta to bez wątpienia opus vitae. Żaden inny utwór napisany przez niego nie odniósł już takiego sukcesu.

Rewolucja 1905 r. zastała W. S. Reymonta w Warszawie. Gdy stale pogarszające się warunki pracy spowodowały wreszcie bunt w polskim ruchu robotniczym, nie pozostało to bez echa w twórczości Noblisty. Bliskie mu były postulaty Narodowej Demokracji i Polskiego Związku Ludowego. W tym okresie w świecie literackim W. S. Reymont zajmował już wysoką pozycję. Przyjaźnił się z m. in. z Kornelem Makuszyńskimi, Stefanem Żeromiskim i Elizą Orzeszkową, która uważała go za spadkobiercę Stanisława Wyspiańskiego.

Po sukcesie Chłopów W. S. Reymont zaczął znów bywać za granicą (Włochy, Francja); ciągle tworzył i wydawał swoja twórczość w Polce i nie tylko. W jego życiu pojawiła się w tym okresie Wanda Toczyłowska, młoda mężatka, w której pisarz się zadurzył co prawdopodobnie miało wpływ na kryzys w jego małżeństwie. Lata I wojny światowej były dla pisarza czasem pracy w Centralnym Komitecie Obywatelskim, Warszawskiej Kasie Przezornosci i pomocy dla Literatów i Dziennikarzy. Wydał wtedy kilka utworów traktujących o niedoli i wyzysku chłopa. Po zakończeniu wojny, jako delegat Ministerstwa Spraw Zewnętrznych wyjechał do Berna, Paryża i Stanów Zjednoczonych, gdzie spotykał się z Polonią. “Z każdej nowej wyprawy wracał Reymont “mocno rozbity”, ale również nie mniej mocno zadowolony. Jeździł po miastach, wsiach i farmach, docierał wszędzie tam, gdzie byli Polacy. W czasie kontaktów, rozmów i spotkań z nimi zakiełkowała nowa myśl, którą pisarz utrwalił w postaci bardzo luźnych zapisków. Był to pomysł nowej powieści o polskich chłopach, o tych, co wyjechali szukać chleba na obcej ziemi” [1, s. 241].

Po powrocie z Ameryki, W. S. Reymont nabył niewielką posiadłość ziemską – Kołaczkowo. Jego stan zdrowia zaczął się stale pogarszać do tego stopnia, że musiał nawet wyjechać na roczne leczenie do Nicei. Prawdopodobnie dlatego nie przyjął nominacji na prezesa oddziału poznańskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich. Działał jednak w warszawskim Towarzystwie Literatów i Dziennikarzy Polskich.

13 listopada 1924 W. S. Reymont otrzymał Literacką Nagrodę Nobla. Ze względu jednak na stan zdrowia nie mógł osobiście odebrać przyznanego wyróżniania. W liście do swojego przyjaciela Alfreda Wysockiego pisał: “(…) Czy nie mógłby Pan, jako przedstawiciel naszego rządu i mój, odbyć za mnie te ceremoniały? Odebrać co mają mi dać w moim imieniu i przysłać do Nizzy (…) W Paryżu będę incognito, aby jak najspieszniej dosięgnąć południa i tam się znów leczyć. Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie potrafi się rozebrać. To ironia życia (…)” [6, s. 791].Od tego czasu, mając zapewniony byt materialny i przez wzgląd na chorobę, pracował już bardzo mało. Jego ostatnią powieścią był Bunt (1924 r.).

W. S. Reymont zmarł 5 grudnia 1925 roku o godzinie 2:40 w swoim mieszkaniu przy ul. Górnośląskiej 16 w Warszawie [5, s. 1]. Jego pogrzeb miał charakter państwowy i odbył się kilka dni później, 9 grudnia. Msza Św. żałobna w Katedrze Św. Jana sprawowana była pod przewodnictwem bp Antoniego Szlagowskiego. Udział w niej wzięli m. in. L. Staff, J. Iwaszkiewicz i W. Witos. W. S. Reymont został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim, a urnę z jego sercem wmurowano w kościele Św. Krzyża w Warszawie. Nad jego grobem widnieje epitafium: “Bogiem zbrojny, ojczyźnie duchem zaprzysięgły, piśmiennictwa polskiego chwała, ziemię plemienną niebem mieć nauczał, Władysław Stanisław Reymont twórca Chłopów, roku 1894, Ziemi Obiecanej, Ave Patria i innych. Laureat Nagrody Nobla, Kawaler Wielkiej Wstęgi Orderu Polonia Restituta, Komandor Orderu Legii Honorowej”.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2000 Rokiem Reymontowskim. Nobliście przyznane zostały również liczne polskie i zagraniczne odznaczenia państwowe (został np. uhonorowany francuską Legią Honorową, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Oficerski tegoż Orderu). Po śmierci pisarza jego imię przyjęło wiele szkół, ulic, organizacji i budynków użyteczności publicznej. Muzea jemu poświęcone znajdują się m. in. w Kołaczkowie i Małkowie oraz w Bielsku-Białej. Ponadto, wizerunek Noblisty wykorzystywany był na banknocie pieniężnym o nominale 1 000 000,00 zł (1991-1996). W 2017 r., w 150 rocznicę urodzin W. S. Reymonta, Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek i kopertę z wizerunkiem twórcy.

Wydaje się, że dorobek i wkład w rozwój literatury krajowej W. S. Reymonta najlepiej podsumowuje krytyk literacki Zygmunt Falkowski: “Takie są dzieje światowej sławy Reymonta. Zdobyła ona dla naszego piśmiennictwa stanowisko mocarstwowe. Zmusiła Zachód do głębszego zajęcia się kulturą polską. Imię Reymonta uczyniła symbolem, skrótem niejako pewnego okresu narodowej cywilizacji, mianowicie tego okresu, który łączył lata osiemdziesiąte z początkiem istnienia Rzeczpospolitej wyzwolonej… Powieść Reymonta – to jakby wykres wszystkich sił, które działały wtedy w narodzie. Dzięki niej wchodzimy w istotę procesu rozwojowego, więc zgłębiamy zagadkę fenomenalnego rozrostu industrji, oraz jego wpływu na budowę społeczeństwa (Ziemia Obiecana), docieramy do najpierwotniejszych instynktów rasy i oburącz próbujemy wytrwałości najszerszej demokratycznej postawy narodu – chłopstwa (Chłopi), wreszcie, wstrząśnięci rokiem 1905 i męczeństwem unitów, uczymy się trzeźwej oceny wypadków bieżących, wiążąc je z całością dziejów narodowych i stwierdzając, że mimo najokropniejszych prześladowań, życie narodowe nie zamiera i nie zamrze, gdyż jest nieśmiertelne. W ten sposób w pismach Reymonta ma Europa obraz Polski heroicznej, niezłomnej w swym ustawicznym wysiłku do rozwijania pełni energii plemiennej, nawet w tych okolicznościach, które zagrażają wszystkiemu śmiercią” [4, s. 86].

 

Ciekawostki:

  • pseudonimy pisarza: Księżak, Antoni Kopczyński, Urbański (pseud. teatralny);
  • S. Reymont interesował się spirytyzmem, okultyzmem i zjawiskami nadprzyrodzonymi;
  • ród W. S. Reymonta wywodził się prawdopodobnie od szwedzkiego rajtara Baltazara, który podczas potopu szwedzkiego został wzięty do niewoli i osiadł w Polsce na stałe; stąd też w niektórych pismach urzędowych pojawiają się różne wersje nazwiska Noblisty, np. Rejment lub Bancerek;

 

Bibliografia:

  1. Końcówna B., Reymont. Opowieść biograficzna, Warszawa 1973.
  2. Markiewicz H., Władysław Stanisław Reymont, www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/wladyslaw-stanislaw-reymont-wlasciwie-stanislaw-wladyslaw-rejment, data dostępu: 25.06.2018.
  3. Koc B., Wstęp, [w:] Wł. St. Reymont korespondencja 1890-1925, oprac. Koc B., Warszawa 2002.
  4. Falkowski Z., Władysław Reymont: człowiek i twórczość, Poznań 1929.
  5. Władysław St. Reymont, „Gazeta Lwowska” 1926, nr 282, s. 1.
  6. Wł. St. Reymont korespondencja 1890-1925, oprac. Koc B., Warszawa 2002.
  7. Lichański S., Władysław Stanisław Reymont, Warszawa 1982.

 

Wykaz twórczości

 

Wybrana twórczość:

 

Fotogaleria:

Wladyslaw Reymont

Źródło: www.polona.pl/item/wladyslaw-stanislaw-reymont,ODY1NTU0Ng/0/#info:metadata, data dostępu: 25.06.2018

 

 

Audiogaleria:

 

 

Film:

Władysław Reymont. Życie moje skrętami bieży. Dokument (https://www.cda.pl/video/130684881)